Անկախության պարադոքսները և հայրենազրկման գենը
22.09.2026 | 13:20
Ասում են, թե անկախությունն ազգին հնարավորություն է տալիս պետություն կառուցել, դաշնակիցներ ընտրել և, հետևաբար, թշնամիներին ճանաչել, իսկ ամենակարևորը՝ սահմաններն ամրագրել ու պաշտպանել: Այդպես է նորմալ ազգերի պետություններում: Հայաստանում ճիշտ հակառակն ենք տեսնում առնվազն 1918 թվականից (բացառությամբ խորհրդային դարաշրջանի, քանզի հայերին այդ ժամանակ արգելված էր ինքնուրույն դաշնակից ու թշնամի ընտրել և տարածքային հարցերով զբաղվել):
Բանն այն է, որ զարմանալի համառությամբ հայերը, երբ անկախություն է վերևներից իջնում, ինչպես 1918-ին և 1991-ին՝ Ռուսական կայսրության ու ԽՍՀՄ փլուզումներից հետո, սկզբունքորեն սկսում են մտածել, թե ինչպես արագ և որակով օտարեն իրենց հողերը, այսինքն՝ ինչ անեն, որ հարազատ հողերը հանձնեն թուրքերին: 1920 թվականի սեպտեմբերի 24-ին հայերը, հետևելով իրենց այն ժամանակվա վերադասի՝ Մեծ Բրիտանիայի հրահանգին, պատերազմ հայտարարեցին քեմալական Թուրքիային՝ մինչ այդ նույն Մեծ Բրիտանիայի հրահանգով զինաթափելով Կարսը (Կարսի հրետանին անգլիացիները նվեր տվեցին Դենիկինին)։ Նրանք շատ արագ ջարդվեցին և բրիտանացի գնդապետ Սթոքսի հանձնարարությամբ ստորագրեցին Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը: Պահպանվել է գնդապետ Սթոքսի հեռագիրը դաշնակցականներին, որտեղ ասվում է. «Դուք պարտավոր եք հաշտվել թուրքերի հետ, քանի որ բոլշևիկները մեր թշնամիներն են»: Դե, սրանք էլ հաշտվեցին՝ թուրքին հանձնելով շուրջ 50 հազար քառակուսի կիլոմետր տարածք, իսկ հետո, երբ ռուսները մի կերպ վերադարձրին այդ 50-ից 20 հազարը, ազգովի ոռնացին և առ այսօր ոռնում են՝ ռուսները մեր հողերը կիսեցին թուրքերի հետ:
Եկավ հայերի համար ողբերգական 1991 թվականը: Հայաստանը նորից անկախացավ՝ իր կամքից անկախ: Եվ նոր իշխանություններն անմիջապես սկսեցին կեղծել պատմագրությունը. ռուսներից նվեր ստացան Արցախը և երկու անգամ փրկվեցին թուրքական ներխուժումից՝ դարձյալ ռուսների շնորհիվ, իսկ արտաքին քաղաքականության մեջ որդեգրեցին բազմավեկտորությունը: Մեկնարկեց գրանտակերների սերիական արտադրության աննախադեպ գործընթացը, ինչը հանգեցրեց 2018 թվականի հեղաշրջմանը: Իշխանությունը զավթեցին արևմտյան գրանտակերները, ու հայերը ազգովի սկսեցին մտածել, թե ինչ անեն, որ հանձնեն Ղարաբաղը, որտեղ հայերն ապրում էին առնվազն 2500 տարի, և որտեղ Մաշտոցը հիմնադրեց իր առաջին դպրոցը՝ խախտելով Ալմա-Աթայի հռչակագիրը: Հանձնեցին՝ պայմանավորված պատերազմով: Հետո, ռուսների և հայ ժողովրդի գլխից թռնելով, 2022 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Ղարաբաղը ճանաչեցին ադրբեջանական սրբազան տարածք, իսկ մեկ տարի անց հայաթափեցին Արցախը:
Հետո հայերը սկսեցին մտածել Սյունիքի օտարման մասին: 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանը ներխուժեց ՀՀ տարածք, հայերը նահանջեցին՝ չարձակելով գեթ մեկ կրակոց: Հայ-ադրբեջանական համատեղ, եղբայրական մտադրությունն այն էր, որ Սյունիքը կտրվի Հայաստանից, այնուհետև՝ հայաթափվի: Սակայն, ինչպես շատ դեպքերում, ռուսները հայկական մուրազը վիժեցրին. 102-րդ ռազմաբազայի ստորաբաժանումները կանգնեցին քաջ ասկյարների ճանապարհին (այս ամենի ականատեսը նախկին վարչապետ Բագրատյանն է եղել)։ Դե, նրանք էլ ստիպված կանգ առան՝ բավարարվելով Ջերմուկով: Բայց հայերի ձեռքը քոր է գալիս՝ Սյունիքը պետք է վերադարձվի, և երևան եկավ հին բրիտանական մուրազի՝ Թուրանի գաղափարը, որին այժմ ամերիկացիներն են քավորություն անում, անունն էլ TRIPP են դրել: Ուղղակի հուշեմ, որ դրանից լավ ճանապարհ չկա Սյունիքը հայաթափելու և օտարելու համար:
Բայց սա դեռ վերջը չէ: Ես վաղուց գիտեի, իսկ վերջերս բոլորն իմացան, որ ժողվարչապետ-Ալիև էֆենդի տանդեմի ծրագրում է նաև Սևանի հանձնումը Ադրբեջանին: Դրանց ԱԳ նախկին նախարարը զայրացած գրել էր ՀՀ ժողվարչապետին. «Կոզյո՛լ, քանի դեռ չենք կիսել լիճը, չմտնե՛ս մեր Գոյչան… թե չէ մենք էլ կգանք լողալու»: Ուղղակի հիշեցնեմ, որ երբ Հայաստանը գուբեռնիա էր, ըստ ժողվարչապետի, այդ գուբեռնիայի ղեկավարներին ոչ մի թուրք չէր կարող ասել՝ Սևան չմտնես: Սակայն ազատ, անկախ և, ամենակարևորը՝ աննախադեպ ինքնիշխան Հայաստանի դիրեկտորին դա ասում են:
Վլադիմիր Պուտինը ժողվարչապետին սեպտեմբերի 1-ին ասաց, որ եթե ռազմաբազան ձեզ պետք չէ, հենց վաղը դուրս կբերեմ: Եվ սկսվեց հայ արևմտականության էյֆորիան: Մի քանի օր առաջ Լենինականում էի: Դե, լենինականցիներն էլ են հայ, դրանցից ի՞նչ սպասես. ասում են, որ ռուսը մեզ բարեկամ չէ, Ղարաբաղը ռուսը տվեց, ինչպես և 100 տարի առաջ Կարսը, Արդահանը, Արարատ լեռը և այլն, բայց եթե զորքը դուրս գա, վերջին ռուս զինվորից 10 մետր առաջ վերջին լենինականցին դուրս կգա քաղաքից: Ես էլ անօգուտ եմ համարում դրանց ասել, թե՝ ա՛յ ոչխարներ, ռուսը ձեզ թշնամի է, թուրքը՝ բարեկամ՝ ըստ Սիմոն Վրացյանի, ինչո՞ւ եք դուրս գալիս, մնացե՛ք, կարող է այս անգամ ձեզ դոմփելուց առաջ ցավազրկեն…
Ահավասիկ այսպիսի ազգ, այսպիսի յուրօրինակ ժողովուրդ՝ ապերախտությամբ, տգիտությամբ, հանրային և քաղաքական գիտակցության տոտալ բացակայությամբ իրեն հավասարը չունեցող: Ազգ, որ այսքան ողբերգություններից հետո չի կարող տարբերել իր թշնամուն բարեկամից, ինչի՞ կարող է դատապարտվել, բացի հայրենազրկումից և վերացումից:
Արտյոմ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Մեկնաբանություններ
Ասում են...
.
.
-
Ասում են… Հայաստանում կրկին հակառուսական կեղծ և Արևմուտքի կողմից կառավարելի ալիք է ստեղծվել, թե ՀԱՊԿ-ը մեզ չօգնեց, և ՀԱՊԿ-ից պետք է դուրս գանք։ Նշում են նաև, թե Ռուսաստանը Հայաստանին անհուսալի դաշնակից է
-
Ասում են… Նա Ռուսաստանի բացահայտ թշնամի է, որը, մինչև որոշակի պահը, իշխանության գալով ստիպված էր քողարկել իր մտադրությունները, իր նպատակները։ Մենք թույլ տվեցինք մեզ «մոլորեցնել» հույսերով, թե ինչ-որ կերպ դա կանցնի-կգնա, բայց այդպես չեղավ
-
Ասում են… Հայաստանն իսկապես կատարել է իր աշխարհաքաղաքական ընտրությունը՝ դեմքով շրջվելու դեպի Եվրոպա։ Մենք չենք կարող գործել այնպես, կարծես դա գոյություն չունի։ Մենք՝ ֆրանսիացիներս, պետք է ընդունենք այդ ընտրությունը և հավատարիմ լինենք դրան
-
Ասում են… Զարմանալի է՝ Թրամփն ասաց, որ ոչ ոք իրեն չի ասել՝ Իրանը կարող է փակել Հորմուզի նեղուցը։
Յուրաքանչյուր ռազմական խաղային տեսության ժամանակ, որին ես մասնակցել եմ, առաջին բանը, որ մենք ենթադրել ենք, այն էր, որ Իրանը դա կանի
-
Ասում են… Հնարավոր չէ որևէ գերտերության թիկունքում գործարքներ կնքել, որոնց մասին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չլինեն մյուս գերտերությունները: Բոլոր գերտերություններն էլ տիրապետում են հետախուզական այնպիսի հզոր հնարավորությունների, որ փոքր երկրները հազիվ թե կարողանան նրանցից որևէ գաղտնիք թաքցնել
-
Ասում են… Ի տարբերություն Արևմուտքի, որը կոչ է անում Հայաստանին կրճատել Ռուսաստանի հետ իր հարաբերությունները, մենք չենք խոչընդոտում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերի զարգացմանը այլ երկրների, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի հետ
-
Ասում են… Պետք է անկեղծորեն խոստովանել, որ ընդդիմադիր կուսակցությունների միջև ամիսներ շարունակ ընթացող բանակցությունները ոչ մի համաձայնության չեն հանգեցրել: Այդ պարագայում, պառակտված ընդդիմությանը միավորելու միակ կարող ուժը Սամվել Կարապետյանն է
-
Ասում են… Իրանի հետ հարաբերությունները Հայաստանի համար այլընտրանք չունեն այդ հարաբերությունները կենսական նշանակություն ունեն թե՛ Հայաստանի, թե՛ Իրանի համար, և այս իրողությունը պետք է հասկացնել արևմտյան գործընկերներին
-
Ասում են… Բաքուն դատապարտեց Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության ինքնորոշման իրավունքը, որը դրսևորվեց Խորհրդային Միության փլուզման ժամանակ։ Դա բռնություն էր, դատաստան, ոչ թե դատավարություն
-
Ասում են… Վստահ ենք, որ Հարավային Կովկասի երկրները, այդ թվում՝ Հայաստանը, հասկանում են, որ Բրյուսելի և Վաշինգտոնի ենթադրաբար բարի մտադրությունների հետևում թաքնված են սառը հաշվարկներ
-
Ասում են… Իրանի ուրանի պաշարների ոչնչացման և զրոյական հարստացմանն անցնելու ԱՄՆ պահանջներն անիրատեսական են։ Հրթիռային ծրագրի և դաշնակիցներին սատարելու վերաբերյալ պայմանները քննարկման ենթակա չեն։
Իրանը չի ենթարկվի դրսից պարտադրված թելադրանքին։ Մենք անկախ երկիր ենք և ինքներս ենք որոշում մեր ուղին
-
Ասում են… Մեզ բացարձակապես չի վերաբերում այն, ինչ կատարվում է Գրենլանդիայի հետ։ Բայց մենք Միացյալ Նահանգների հետ նմանատիպ հարցեր լուծելու փորձ ունենք:
19-րդ դարում, կարծեմ՝ 1867 թվականին, ինչպես գիտենք, Ռուսաստանը վաճառեց Միացյալ Նահանգներին, իսկ Միացյալ Նահանգները մեզնից գնեց Ալյասկան
-
Ասում են Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ուժեղագույններն իրենց կազատեն պարտավորություններից այն ժամանակ, երբ ճիշտ համարեն։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին անհամաչափորեն։ Եվ որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի ինքնությունից
-
Ասում են… Այս պահին մենք ապրում ենք մեր պատմության ամենածանր փուլերից մեկը: ՈՒկրաինայի վրա ճնշումը հիմա առավելագույնն է։ ՈՒկրաինան կարող է կանգնել չափազանց բարդ ընտրության առաջ` կա՛մ արժանապատվության կորուստ, կա՛մ հիմնական գործընկերոջ հնարավոր կորուստ։ Կա՛մ բարդ 28 կետերի ընդունում, կա՛մ անչափ ծանր ձմեռ
-
Ասում են… Ինչո՞ւ մենք 2020 թվականին այդ պատերազմը չկանխեցինք։ Չէ՞ որ կարող էինք կոշտ զգուշացնել Ադրբեջանին, որ ուժային լուծում թույլ չենք տա։ Եվ ոչինչ էլ չէր լինի
Տարածաշրջանային
